Web Yazılım

Web yazılım nedir, siteden farkı ne?

Web yazılım, tarayıcıdan çalışan ve bir işi yürüten sistemdir. Kullanıcı rolleri vardır, veri kaydeder, kural işletir ve rapor üretir. Kurumsal web sitesiyle karışması normaldir — ikisi de tarayıcıda açılır — ama görevleri birbirinden ayrıdır.

Kısaca ayıralım: web sitesi dışarıya bakar, ziyaretçiyi ikna eder ve iletişime yönlendirir. Web yazılımı içeriye bakar; siparişi alır, stoğu düşer, onayı bekletir, faturayı tetikler. Bir firmanın ikisine birden ihtiyacı olması sık görülen bir durumdur ve genelde ikisi aynı alan adı altında birleşir.

"Web tabanlı" olması masaüstü programlardan üç noktada ayırır. Kurulum gerekmez; tarayıcısı olan her cihazdan girilir. Güncelleme tek yerde yapılır; kimse eski sürümle çalışmaz. Erişim internetle sınırlıdır; sahadaki ekip de aynı veriyi görür.

Özel yazılım zamanı geldi mi?

Yukarıdaki teşhis listesi belirtileri sayıyor. Burada bir adım öteye geçelim: o belirtiler size ne kadara mal oluyor? Çünkü karar, yazılımın fiyatıyla mevcut düzenin gizli maliyeti arasındaki karşılaştırmadır.

Kaba bir hesap yeterli. Elle veri girişine, dosya aramaya ve mutabakata giden süreyi kişi başına haftada kaç saat olduğuyla tahmin edin, kişi sayısıyla çarpın, saatlik maliyetle çarpın. Çıkan rakam çoğu firmada şaşırtıcı olur. Buna bir de hata maliyetini ekleyin: yanlış fiyatla kesilen fatura, iki kez sevk edilen sipariş, kaçırılan tahsilat takibi.

İkinci hesap kalemi büyümedir. Elle yürüyen bir düzende iş hacmi iki katına çıktığında personel de yaklaşık iki katına çıkar. Sistemle yürüyen bir düzende aynı hacim genelde aynı ekiple karşılanır. Yazılımın karşılığını asıl burada görürsünüz; yatırım tek seferlik, tasarruf her ay tekrarlanır.

Bir de ertelemenin bedeli var. Her geçen ay sistem dışında yeni veri birikir ve aktarılacak yığın büyür. İki yıl sonra kurulacak sistemin veri aktarım kalemi, bugün kurulacak olanınkinden pahalıdır.

Web yazılım fiyatlarını ne belirler?

Bütçeyi büyüten altı kalemi yukarıda saydık. Burada bir üst soruya bakalım: teklif hangi modelle veriliyor ve neresi eksik kalıyor?

Piyasada iki model yaygın. Sabit fiyat yazılı kapsam üzerinden verilir; bütçesi belli olduğu için yönetim kurulunda savunması kolaydır, ama kapsam dışına çıkan her istek ek teklif gerektirir. Adam-gün modelinde ise çalışılan süre faturalanır; kapsam değişimine esnek davranır, buna karşılık toplam tutar baştan bilinmez. Biz sabit fiyatla çalışıyoruz ve kapsam değişimini aylık geliştirme kapasitesiyle karşılıyoruz.

Fazlara bölmek bütçeyi doğrudan etkiler. Tüm modülleri tek seferde ısmarlarsanız ödeme de tek seferde büyür ve kullanmadığınız ekranlar için baştan para verirsiniz. Çekirdek sürümle başlayıp ikinci grubu gerçek kullanımdan sonra ısmarladığınızda harcama zamana yayılır, üstelik ikinci grubun kapsamı daha isabetli çıkar.

Teklifleri karşılaştırırken çoğu firmanın yazmadığı üç kalemi ayrıca sorun: veri temizliği (eski kayıtların düzeltilip eşleştirilmesi), eğitim (kaç kişiye, kaç saat, yerinde mi uzaktan mı) ve test ortamı (canlıya çıkmadan önce denemek için ayrı bir kopya var mı). Bu üçü tekliften düşerse rakam ucuzlar, iş ucuzlamaz.

Son olarak süreklilik kalemleri: sunucu ve alan adı yıllığı, SSL, yedekleme alanı ve bakım anlaşması. Bunlar geliştirme bedelinin dışındadır ve her yıl tekrarlanır; ilk yıl bütçesini yaparken hesaba katın.

Yazılım firması seçerken 8 soru

Teklifleri fiyata göre sıralamak yerine aynı sekiz soruyu herkese sorun. Cevaplar arasındaki fark, fiyat farkını da açıklar.

1. Süreç analizini kim yapıyor? Kodu yazan ekip mi, yoksa satış mı? Analizi yapan kişi geliştirme boyunca projede kalmalı.
2. Kapsam yazılı mı? Hangi modül ilk sürümde, hangisi ikinci fazda — bu ayrım sözleşmede görünmüyorsa sonradan tartışma çıkar.
3. Ara teslim var mı? Çalışan bir sürümü ilk kez üçüncü ayda görüyorsanız, yanlış anlaşılmış bir kuralı da üçüncü ayda öğrenirsiniz.
4. Veri nerede duracak? Sunucu kimin adına açılıyor, yedek nereye alınıyor, erişim kaydı tutuluyor mu?
5. Entegrasyon kapsamda mı? "Entegre olur" ile "entegrasyon fiyata dâhildir" aynı cümle değildir.
6. Eğitim ve dokümantasyon nasıl veriliyor? Ekip sistemi kullanamıyorsa yazılım çalışmıyor demektir.
7. Değişiklik talebi nasıl işliyor? Aylık geliştirme saati var mı, talep sıraya nasıl giriyor, süre önceden söyleniyor mu?
8. Sistemi başka bir ekip devralabilir mi? Yaygın teknolojiler ve okunabilir bir veri şeması, sizi tek bir firmaya mahkûm etmez.

Entegrasyon neden en riskli kalemdir?

Bir projede gecikme çıkacaksa büyük ihtimalle entegrasyondan çıkar, çünkü entegrasyon kontrolünüzde olmayan bir sisteme bağlıdır. Karşı taraf ne veriyorsa onu alırsınız. Sayfanın entegrasyon bölümünde erken deneme yöntemini anlattık; burada işin sözleşmeye ve mimariye bakan tarafı var.

Önce ana kaydı belirleyin. Bir bilgi iki sistemde birden duruyorsa, çakışma anında hangisinin doğru sayılacağı yazılı olmalı. Stok ERP'de mi web yazılımında mı tutuluyor, cari bakiyeyi kim günceller, ürün fiyatını kim değiştirir? Bu üç soru cevaplanmadan kurulan entegrasyon, bir süre sonra iki sistemin birbirinin üstüne yazmasıyla sonuçlanır.

Sonra hata durumunu tanımlayın. Entegrasyonun çalıştığı hâli herkes düşünür; çalışmadığı hâli çoğu proje düşünmez. Karşı sistem yanıt vermediğinde kayıt kuyruğa mı alınacak, kullanıcıya uyarı mı gösterilecek, yeniden deneme kaç kez olacak, kimse fark etmezse kim haberdar edilecek? Bunlar baştan kararlaştırılmazsa sessizce kaybolan kayıtlarla uğraşırsınız.

Üçüncüsü sürüm riski. Bağlandığınız sistem bir gün API'sini değiştirir; bu sizin kontrolünüzde değildir. Bakım anlaşmasında entegrasyon uyarlamalarının kimin kaleminde olduğu yazılı olsun, yoksa her güncellemede pazarlık yapılır.

Pazaryeri ve kargo tarafında ek bir konu daha var: stok senkronu. Aynı ürünü hem kendi e-ticaret sitenizde hem pazaryerinde satıyorsanız, stoğun hangi sistemde ana kayıt olduğu tek cümleyle netleşmeli.

Veri, yedek ve KVKK

Yazılım projesinde en değerli şey kod değil veridir. Kod yeniden yazılabilir; üç yıllık cari hareket yeniden yazılamaz. Bu yüzden verinin nerede durduğu ve nasıl yedeklendiği, ekran tasarımından önce konuşulmalıdır.

Üç şeyi baştan netleştirin: sunucu kimin adına açılıyor, yedek nereye ve hangi sıklıkta alınıyor, geri dönüş gerçekten denendi mi. Son madde çoğu firmada atlanır; alınmış ama hiç geri yüklenmemiş yedek, yedek sayılmaz.

Kişisel veri işleyen sistemlerde 6698 sayılı KVKK devreye girer. Verinin fiziksel olarak nerede tutulduğu önemlidir; yurt içi sunucu tercih edildiğinde yurt dışına aktarım prosedürüyle uğraşmazsınız. Teknik tarafta rol bazlı yetkilendirme, erişim kaydı ve şifreli bağlantı kurulur. Aydınlatma metni, VERBİS kaydı ve saklama politikası ise veri sorumlusu olarak sizin yükümlülüğünüzdedir — bu bir hukuki danışmanlık değil, kapsam beyanıdır.

Yayından sonra: sürümü kim yönetir?

Yazılım, sitenin aksine yayınlandıktan sonra da büyümeye devam eder. İlk ay içinde mutlaka talep gelir: bir alan eklensin, bir rapora sütun girsin, bir onay adımı kalksın. Bu talepler kötü haber değil; sistemin kullanıldığının işaretidir.

Sorun, taleplerin nasıl yönetildiğinde çıkar. Sırasız gelen her istek acil sayılır, acil sayılan her iş test edilmeden yayına girer ve bir süre sonra kimse hangi değişikliğin neyi bozduğunu bilemez. Bunu önlemek için üç alışkanlık yeter: talepler tek yerde toplanır, aylık bir geliştirme kapasitesi belirlenir ve her değişiklik önce test ortamında görülür.

Bir de veri büyümesi var. İlk yıl rahat çalışan bir rapor, üçüncü yıl on kat kayıtla yavaşlayabilir. Bu yüzden yavaşlayan ekranları izlemek ve zamanı geldiğinde indeksleri, sorguları ya da arşivleme kurallarını gözden geçirmek bakımın parçasıdır.

Kriter Bilişim olarak geliştirmeyi de bakımı da aynı ekiple sürdürüyoruz. Sahadaki ekibin telefondan kullanacağı bir arayüz gerekiyorsa mobil uygulama tarafı, sistemin dışa bakan yüzü gerekiyorsa diğer hizmetlerimiz aynı süreçle ilerler. Sorularınız için bize yazın.